De dood blijft een lastig bespreekbaar onderwerp, en eigenlijk hebben wij dat als maatschappij zelf gecreëerd. Eeuwen geleden werd een sterfgeval gezien als een onderdeel van de gemeenschap. Iedereen bood in het begeleiden van de uitvaart een helpende hand. Door de eeuwen heen is dit meer en meer aan anderen overgelaten, waardoor de dood en alles eromheen naar de achtergrond is gedreven. Een mini masterclass over de dood door de eeuwen heen.

Burenhulp

Tot de achtste eeuw waren met name buren degene die een uitvaart organiseerden. Zij brachten de boodschap over aan de gehele gemeenschap, wasten en kleedden de overledene en droegen hem of haar naar het graf.

Christendom

Aan het einde van de achtste eeuw kregen kerken en geestelijken een belangrijke rol bij het stervensproces en de uitvaart. Dat had met de massale bekering tot het christendom te maken. Hierdoor ontstonden ook rituelen als het luiden van de kerkklokken bij een uitvaart en het toedienen van een laatste sacrament.

Uitvaartverzekering

In de twaalfde eeuw ontstonden er steden en dit zorgde ervoor dat de burenhulp minder vanzelfsprekend werd. In plaats daarvan regelden buurt-, broeder- of zustergemeenschappen uitvaarten voor hun leden. Hierdoor ontstond ook de eerste uitvaartverzekering. Met de inleg organiseerden betaalde krachten de uitvaart. Wat nabestaanden eerst zelf deden, werd nu uitbesteed aan vreemden.

Economische welvaart

De economische welvaart in de zeventiende eeuw zorgde ervoor dat uitvaarten materialistischer van aard werden. De kist en lijkkoetsen deden hun intrede. Daarnaast werden sterfgevallen via rouwbrieven en rouwadvertenties bekend gemaakt. Hierdoor werden aansprekers overbodig en dat vergrootte automatisch ook de afstand tot de dood.

Medische wetenschap

Ontwikkelingen in de medische wetenschap zorgden in de achttiende eeuw voor wetten en regels die een begrafenis medisch verantwoord moest maken. Zo werd het aantal dagen tussen overlijden en begrafenis beperkt om zo besmettingsgevaar van het ontbindende lichaam tegen te gaan.

Opkomst commerciële uitvaartondernemingen

In de loop van de twintigste eeuw verliest de kerk steeds meer leden. Hierdoor ontstond enerzijds een opkomst van commerciële uitvaartondernemingen en anderzijds een verlies van uitvaartrituelen. Het luiden van kerkklokken en het sluiten van gordijnen werd bijvoorbeeld minder gebruikelijk. Daarnaast verdween de dood meer en meer uit het straatbeeld. Uitvaartcentra en begraafplaatsen werden steeds vaker aan de rand of buiten de steden gebouwd.

De dood in een maakbare wereld

Vandaag de dag zijn er steeds meer middelen om ziektes en aandoeningen te genezen, te onderdrukken en te verlichten. En ook technologische ontwikkelingen zorgen voor een maakbare wereld. Vliegtuigen zorgen ervoor dat alle plekken in de wereld bezocht kunnen worden. Mobiele telefonie zorgt voor een continue bereikbaarheid. En Google is tegenwoordig iedereens beste vriend.

Dat maakt de dood een ingewikkeld begrip. Want in een wereld waarin haast alles mogelijk is, is het lastig te bevatten wat er gebeurd als je dood bent. Niemand die daar een antwoord op heeft.

Hoe het vandaag de dag ook anders kan

Ik vind de ontwikkelingen door de eeuwen heen vele positieve dingen hebben gebracht. Toch is het belangrijk je te realiseren dat je wegens gemakzucht sneller de regie uit handen geeft. Een uitvaart regelen is helemaal geen rocket science. Er zijn een paar handelingen die gedaan moeten worden zoals het doorgeven van overlijden bij de gemeente en andere instanties die van belang zijn. Maar hoe jij een uitvaart regelt is helemaal aan jou.

Uit eigen ervaring heb ik meegemaakt hoe commerciële uitvaartondernemingen een vast stramien afwerken, waarbij afwijkingen meteen worden afgestraft. Uitvaarten mogen maar een bepaalde tijd duren, anders volgt er een toeslag. Hoe luxer de kist, hoe wijder de portemonnee moet worden opengetrokken. Koffie en thee kan er nog net vanaf, voor al het andere is er een toeslag. De dood is al geen pretje, maar op deze manier overweeg je bijna zelf naast de overledene in de kist te gaan liggen.

Het kan ook anders. Binnen het bestaande budget zijn er nog tal van mogelijkheden. Echter vraagt dat om maatwerk, en daar hebben de commerciële rakkers geen tijd voor. Maar nog erger vind ik dat je jezelf geen tijd geeft om waardig afscheid te nemen van je dierbare. Dat je hoofd er niet naar staat kan ik begrijpen, maar laat je niet afschepen dat dingen omwille van tijd niet mogelijk zijn. Want of je nu een kleffe plak cake of het favoriete gebakje van je dierbare na de dienst serveert kan al een wereld van verschil zijn. Mocht je persoonlijk advies willen contact mij dan gerust hiervoor. Ik denk graag met je mee.

Geraadpleegde bron: van de Plassche, Hanneke (2018). Rauwe kost, Lannoo